sábado, 20 de junio de 2026
IXE RADITO 0’12 PER ZIENTO QUE PARIX TAN PERIGLOSO
viernes, 19 de junio de 2026
POEMA NUMERO 16 DE BASEMIAS D’UN CAMPASOLO
IXOS SERS FANTESIOSOS
Ubríbanos os güellos enta politos zielos,
Baxo berdas selbas de cachigos prenébanos a fresca,
De claros manantíos bebébanos l’augua,
Chugar yera o nuestro quefer cutián,
E chugando aprendébanos á querer á ra naturaleza e á ra bida.
Dende chicoz crexébanos chunto á os animals,
Os biellos lolos nos amostroron a suya esistenzia,
E bibíbanos en un mundo d’estranios sers,
Con os que febas amistanza si tú lis ne dabas,
E por os que plorábanos por o suyo, a ormino traxico destín.
Deban nusotros s’ubriban mundos fantesiosos,
Capables de creyar falordias embelecatas
En o nuestro esistir de ninos inozéns :
E asina remero os lacuarcos de luengas greñas,
Que por a nuei se ficaban en as cambras
E abezaban en os peitos de mais que criaban,
E que espiguardatas en o leito sondormiban.
Os berdencos langartos de dos codas,
Que en o calibo escribiban o lumero d’a suerte.
Grallas que con nusotros conbibiban,
E aprendeban á charrar millor que as cacatugas.
Mixins que adormiban amán d’o fogaril,
E campaban toda ra nuei en broxas combertitos.
Moriziegos de tremoloso bolito
Que sosmesos á ras flamas renegaban.
Güitres que, con o suyo pando bolar sobre as casas,
Nunziaban en silenzio bella muerte…
Ubríbanos os güellos enta politos zielos,
Chunto á os arrigachuelos ascuitábanos falordias.
Fabián Castillo, bombolón retabillador
domingo, 24 de mayo de 2026
BOMBOLONIANDO EN A KORRIKA 2026
Si femos una miqueta d’istoria d’os bombolons, cal meter o ficazio en unas calendatas claus, ta o nuestro desembolique como familia. A primera estió o 28 d’abril de 2024, (https://bomboloniar.blogspot.com/2024/04/korrika.html) diya en que se publicó en o blog un articlo an se traduziba o manifiesto d’a korrika d’ixa añada. Nimbiando-lis-ne a AEK (organizazión d’a korrika) por si les feba goi a traduzión… Sospresa¡¡¡ les fazió muito goyo.
Dende iste inte encomenzipió una tañida de contautos por os retes que menó ta una trobada en Alsatsu, o cabo semana d’o 19 d’otubre de 2024. (https://bomboloniar.blogspot.com/2024/11/enta-ra-normalizazion.html). Dende ixe inte continemos charrando que te charra, con o unico fin d’aprender, de fer cosetas de conchunta e de galopar un km en a suya korrika de l’añada 2026. O nuestro deseyo se fazió reyalidá, mos combidoron a correr!!!. Sendo reyalistas e con a nuestra esperienzia en o mundo de l’aragonés mos prexinába-nos… un km zerqueta d’a muga de Nabarra con Uesca… sin de muito publico… creyendo que ixo serba o mas comodo ta ers… Tot isto mos rondaba por o tozuelo…
Tornando-lis a embitazión , los combidemos ta que s’en benisen ta ra nuestra trobada d’Alquezra os diyas 9-10-11 de chinero d’iste anyo 2026 (https://bomboloniar.blogspot.com/2026/01/iv-trobada-daragones-dalquezra-chinero.html). Bi estioron parte autiba en as charradas, amostrándo-nos a suya estructura, o suyo rete de zentros educatius (euskaltegis), a suya fayena chigán por e ta l’euskera, o desembolique d’a Korrika e treballos que fan arredol d’a cursa, más que más culturals. En a suya charrada mos fazión un anunzio que mos deixó contentismos: o kilometro que mos deixaban ta correr… yera unos d’os 10 km zaguers, ¡an ba a parar!!! Ixo yera: en a ziudá de Bilbo… o zaguer diya d’a korrika… de conchunta con atras luengas minorizatas (bretón e ozitano) fendo parti de “Korrika aek Munduan”. No poderba estar millor…
Asti no se quedó a istoria, mos ufrioron a posibilidá de lebar ta Bilbo a esposizión fotografica de Cristina Raso, de lebar mosica en aragonés, e atras cosetas ta fer mas bistero l’aragonés… Con istos mimbres paremos o biache ta Bilbo.
Caleba escar patrozinadors d’o km d’a korrika, e prexinemos en o Consello d’a Fabla Aragonesa, parando cuenta de que ye a istituzión con mas añadas treballatas en o desembolique de l’aragonés. Ers mesmos s’achuntón con Rolde d’Estudios Aragoneses, que alto u baxo leban fendo o mesmo trango d’añadas esfendendo a cultura aragonesa. Bueno!!! ya tenébanos os diners antimás d’una sobrebuena representazión d’as entidaz que treballan por l’aragonés!. Allora ya podébanos encomenzipiar a parar o biache. Charrín-charrán entre nusatros se tomó a dezisión de fer o cuartel cheneral de Bomboloniar en Vitoria-Gasteiz. E, dende allí, acudir ta Bilbo o dominche en bus, fendo asinas más comodo ro biache.
Como buenos bombolons acudiemos d’esferens puestos. Mos feba muito goi plegar con ora ta Gasteiz o biernes 27, ya que a korrika pasaba arredol d’as 23:00. Mos chuntemos toz e totas e a galapatoniar e bomboloniar por Gasteiz!!! zenar, e dimpués a aguardar a korrika. Pleguemos a punto de beyer pasar o km de Palestina e o suyo recorrito por o casco biello, carrera Cuchillería… Gasteiz bulliba con o paso d’a Korrika e nusatros con Gasteiz… Ixe bullir pregonaba ya o que serba o cabo semana. O sabado caleba fer un recorrito mas fundo por a capital d’o Pais Basco, fundo en o cultural, en o gastronomico, ixa fayena a os bombolonos se mos da asaber que bien…!!! Alzando fuerzas ta un dominche que prometeba muitas emozions. ¡E prou que bi’n abió!
“Bombolons por o mundo”, calendata clau: 29 de Marzo de 2026. Ora de plegar ta Bilbo: 9:30 d’o maitin, ora de ser en o punto d’o relebo: 11:15, corréba-nos a ras 12:00, bel cuarto d’ora antis d’a rematadura d’a Korrika e iba-nos a fer o compás lumero 3425. Á ra meya ta ras 8 caleba ser-ie, en a estazión d’os autobuses de Gasteiz, e profes que yeranos astí. Sin de tardiar o bus surtió cara ta Bilbo con os bombolons espleitando de cada inte. Pleguemos ta Bilbo e asti bi yeran os bombolons que acudiban dende Donosti en o pundo de chuntura en a mesma estazión d’os autobuses.
Inte en que encomencipió tot, acudiemos ta o pundo d’o relebo, ¡bel bar bi abrá ta fer ora! Pos como yera de dar, bi’n eba! Asti amanexieron os compañers bretons, ozitanos, irlandeses, catalans. Toz de conchunta galopemos o kilometro de Korrikas d’o mundo.
Bilbo preto de chen, que bulliba por o Euskara, e por as luengas minorizatas, tota una soziedá chilando e demandado ro dreito a bibir comodamén en Euskara, e por ende en totas as luengas minorizatas. Si contimparamos l’aragonés con a resta de luengas presens, de seguras ye a mas chicorrona, pero no por ixo ye menos importán.
Yera o zaguer dia d’a Korrika, a rematadura se fazió en a Casa d’o Conzello de Bilbo. Os zaguers compases yeran os organizadors os que lebaban o testigo, tochet u “lekuko” , plens d’argüello, no yera ta menos, eban feito un treballo muitismo bueno.
Os bombolons mai bi seremos de tot agradexitos por tot o que emos rezibito, espleitato, aprendito e como no dezir-lo!!!: de perén mos ferán denteras!!! Denteras sanismas!!!, as que dan beyer a un pueblo que atorga a ra suya luenga un caraúter de raso esenzial, beyer cómo s’estiman o euskara, cómo treballan de conchunta… tot ixo que tanta falta mos fa en o mundo de l’aragonés cara ta ra suya balurazión sozial, estandarizazión e normalizazión.
Muitas grazias ¡ Eskerrik asko!
jueves, 14 de mayo de 2026
EUSKARA GARA / SEMOS EUSKERA
Semos euskara e aquí bi semos. A ixena emos trazato a farcha d’o nuestro pueblo. Chalfegando sí, pero o cuerpo mos ha empetato entadebán; chino, chano, arradigándonos en a tierra.
O nuestro ye un cuerpo que se chupe con a sudor cuan petena; que leba con argüello os siñals d’a luita e d’o deseyo. O nuestro ye un cuerpo a o que li s’esbocan os traquitos cuan petena; que s’alticama; que s’escamalla; que s’estremoleze. O nuestro ye un cuerpo que rechita cuan petena; enriquindo-se de contino con as trasformazions, enantando perén.
Emos creyato un cuerpo que ha recorrito Sohüta, Urepele, Tutera, Hendaia, Barakaldo, Gasteiz, Eskoriatza…Un cuerpo que ha pataquiato por bardo, gudrón, yerba, espuña…que ha aprendito as parolas propias de cada redolada d’o país. Parixe que camina con pasos zereños pero o nuestro cuerpo tamién dandaleya. L’agana replanteyar-se as cosas e cambiar d’opinión si car fer-lo.
Tot o que o nuestro cuerpo quiere esprisar ye en euskara, pero no ye nomás euskara o que quiere esprisar. Deseya fablar de cansera, de goyo, de poder, de penar. Tiene delera por roñar a beluns e por fer a riseta a belatros.
Os que mos demandaba-nos cuántos e cuántas semos, agora tamién queremos saper quí semos; dende do semos, a qué fin desembolicamos tot isto, qué ye o que ha feito manar o nuestro común esprito. “Semos euskera” dezimos, no pas “soi euskera”. Fablamos de comunidá; de un cuerpo con os brazos ubiertos, que luze finestras en os uellos.
Un trango dezaga d’atro emos farchato un cuerpo que ye de totas e de toz. No cal ixuplidar-lo maitín, malas que mos en tornemos ta casa. O euskara ye o que ha farchato o cuerpo. As luengas son ferramientas de trasformazión, mos ufren un puesto ta poder bibir-ie. O euskera mos ha conzedito iste pueblo; por ixo charramos de ser, de fer. O euskera se fa, pero ser no ye cualsiquier cosa. Ser ye tamién estar-ie, dondiando, luitando.
Un trango dezaga d’atro, lebando en guiña o erenzio d’os debanpasatos. Semos plegatos dica aquí, sí, pero encara no emos rematato o camín. O presén se’n ba ascape. Se’n tornan os mostros antigos con o pelello mudato, pero con tot e con ixo, nusatros e nusatras emos creyato un cuerpo; eterochenio, embrecato, zereño. E si ué bi ye aquí, bi será tamién maitín.
Semos euskera e bi semos aquí. Bi semos aquí e bi estamos en euskera
Imos entadebán.
Te’n biens?
Manifiesto Korrika, traduzito por Chusé Lois Conte, Bombolón Buxo
miércoles, 8 de abril de 2026
POEMA 13 DE BASEMIAS D’UN CAMPASOLO
A BEGATAS ME BORDÍA UNA GUAMBRA
Güé he plorato en ubrir os güellos,
E no sepo cuan aturará iste manantío de dolor.
Puede estar que se pasen días sin aconorto denguno
Pos o mío corazón á ormino amenista esbanzar-se.
Pensar en l’ombre dandaloso mirando-se a bida,
Galapatoniando sin d’equilibrio como un brozoso zapo,
Lurdamén andando por eslabadas leneras,
Buscando con delera bel anclache an amparar-se
En iste gran naufraxio que ye a suya esistenzia.
En istos días goso refuxiar-me en alteras tucas,
An ascuito remors cayendo sobre yo.
Rechiro a total manca de ditaladas umanas
E o silenzio granizo que cutio-cutio nos embadexe.
Igual como rabosa que fuye yo esnabeso ros mons,
No cato entazaga e no conoxco camins que m’enfilen,
Escobar-los toz deberba fer l’ombre tresbatito,
E como si tornase á naxer, escomenzipiar de nuebas.
Altera ye l’ambiesta que dende aquí columbro,
Altero ye o goyo que o esprito barafundioso rexenera.
Mas zereña a naturaleza s’amostra ta yo,
Zielo e tierra ubren grans branquils á o mío tristo corazón.
Fabian Castillo, bombolón retabillador.
sábado, 14 de febrero de 2026
Asinas de puesto que tenesenos en o Zielo…
viernes, 13 de febrero de 2026
PASTILLO U EMPANADICO¡¡¡¡ ¿ISTA YE A CUSTIÓN?
domingo, 1 de febrero de 2026
EN A NUEI ALUFRO UN GRAN TEYATRO
Me cuacarba bolar igual como as alicas,
Ta tener asinas ixe zielo azulenco ta yo solo.
Tamién quererba nadar como ros pexes,
E tener ta yo as más prefundas gorgas e galachos.
Alufro en a nuei a luna plena con güellos de bobón,
Chirmán soi d’o claberet que a ormino me clama,
E solo deseyo bolar en a escura nuei dica er,
Pos conoxco as guambras encara millor que a casa mía.
Con o lusco, o chigán parpiello d’o mundo
Amonico se zarra, igual como un telón de teyatro,
E tot ixo que pasa en a nuei ye o mesmo que un suenio:
A nuei ye o estato natural, pos estié antis que a luz.
A nuei ye más serena, sin a enluzernadera luz solar
Os nuestros güellos alufran o corazón más prefundamén,
E s’ubren as finestras d’os nuestros sentimientos,
E l’eterno abracar-se amoroso d’ombres e mullers
S’amuestra más plateramén entre istas oras.
Escuras oras an as almas solencas eras mesmas s’alufran
E barallan con as suyas basemias firiens,
Dica trobar en funda soledá a dulza paz de l’esprito.
No quiero albandonar o gran suenio d’a nuei,
Por ixo, en ubrir-se de maitín o gran parpiello
E enzetar una begata más atra eszena de teyatro,
Yo me’n boi buscando fuens por as arriadas,
Badinas d’auguas frescas an entregar o cuerpo espullato,
E zarrando os míos parpiellos igual como un chicot telón,
Quedar-me goyosamén soniando ta cutio entre as guambras.
POEMA 6 DE BASEMIAS D’UN CAMPASOLO
Fabián Castillo
jueves, 29 de enero de 2026
IV TROBADA D’ARAGONÉS D’ALQUEZRA. CHINERO DE 2026. CORONICA CURTA
Fa ya más d’ un par de semanas que yera-nos en a Trobada d’Alquezra e ya se ye asolato o camatón d’esperienzias positibas que estoi que bi teniemos toz.
A sensazión que atura ye a d’una Trobada más refirmata, más rica e más ubierta ta dembas no esclusibamén lingüísticas como son as meyoambientals e as soziolingüisticas en rilazión con atras luengas como l’euskera, antimás d’una presenzia artistica fortal. Tot ixo continando con a línia lingüistica e literaria en aragonés e arredol de l’aragonés con a que naxió; e con o buen ambién entre ra chen, o que alsegura un ochetibo alazetal: charrar en aragonés con uns e con atros.
O programa se desembolicó seguntes s’eba parato. Nomás calió cambiar o puesto de l’akelarre dende O Mullón ta un tresaire en acullidor rinconet d’Alquezra, porque con l’airera que feba en O Mullón no ese-nos puesto fer o fuego ta cremar-ie o poncho. Con tot e con ixo l’esconchuro cuentra os muitos mals de l’aragonés, composato e leyito por o Bombolón Borinero, tanimientres ardeba o poncho semontanés, estió una nobedá bien pincha d’a que caldrá fer un costumbre en a portalada d’as beniens Trobadas.
O biernes día 9 de chinero s’enzetó a Trobada con " Pirineu dinno”, con David Lorenz e Laura Martín, luitadors por a dinnidá d’a montaña.
O sabado 10 teniemos :
De maitín:
- Rematadura d’a esposizión “Charrar ta no callar” de Cristina Raso. Fotos artisticas e testos bien conchuntatos en l’aragonés sopre as luengas minorizatas. Portalada aparén en aragonés baixorribagorzano de Jorge Pueyo.
- Rematadura d’a esposizión de l’Atelier: “Paxentando ro fuego” de Kate Buil e “Paisaches de lana” de Teresa Abad. Arte e polideza de conchunta en as fotos de Kate i en as obras en lana de Teresa.
- “Inzendios forestals. Paisache y territorio” por Raúl Vicente, que zarraba o zerclo d’o lema “Cosirar a tierra, cosirar a vida”. Esperienzias profesionals e analís d’o contorniello sozial, ecolochico i economico d’os fuegos granizos de ué.
- “Monzón Notizias”. Curto ganador d’o Espiello 2025, por María Garreta (Asoziazión Querim). Frescura e simpatía con ninos aprendendo aragonés en Monzón.
- “L’aragonés en a “korrika” 2026”. Por Ane, Lurdes e Xabi, miembros d’ AEK. Amostranza, anbiesta soziolingüistica de l’euskera e promoción de l’euskera en a “korrika”, cursa chigán ta ra que estiaño ye conbidato l’aragonés con l’oczitano e o bretón.
- Bermú en o salón de plens d’o Conzello, conbidatos por l’Asoziazión Cultural d’Alquezra. Cal cuaternar a polideza, amplaria e solennidá d’ixe salón, con as suyas istoricas pinturas murals d’o sieglo dezigüeito.
De tardis:
- Presentazión literaria conchunta por Elena Chazal e Chuan de Fonz, con muita buena umor i en aragonés baixorribagorzano d’os suyos libros : respeutibamén, “Cuentos de la lluna nueva” e “Sobre tot no tomar mal. Historias sin solta ni volta”.
- “Charrando aragonés. A luenga aragonesa en a suya zona d’uso predominán”. Por Alex Pardos: rechira de calidá en l’aria soziolingüistica de l’aragonés.
De nueis:
- Borina con mosica aragonesa ufrita por o bogal punchadiscos “Rasmia” en l’ inte en o que a chen ya se relaxa dimpués d’o trachín d’o día.
O dominche 11 nos en fuemos ta Bierxe:
- Besita d’a ilesia romanica de San Fertús, con pinturas murals gotico-linials de muita calidá d’o sieglo XIII-XIV.
- Besita d’exemplars d’un molimento natural: a planda “Petrocoptis Guarensis”. Estió enfilata por a uellada saputa de Rafel Vidaller que mos lebó ta unas rallas ta beyer ixas alfayas. Rafel ye bombolón d’onor e taute d’o blog “Chiretas de Marisco”, que dende aquí recomendamos ta saper más d’o “Petrocoptis Guarensis” e d’atros intresans temas. Antimás, esplicazións cheolochicas adizionals d’o paisache de Guara e peña Falconera, por Pau Arbués que, como de perén, aduyan a capir o nuestro guallardo entorno natural.
En ista IV edizión d’a Trobada s’atorgó o títol de “Bombolona d’onor” a Alizia Castán, d’o Corrinche, que tomó o nombre de “Bombolona Calçotera”, fendo-li-ie a entrega d’un bombolonet de punto cusito en Alquezra. Bienplegata ta casa tuya, Alizia!
En l’alpartato d’agradeximientos no ixuplidamos a denguno d’entre toz os asistens, muitos d’os cuals ya fan parti d’o paisache d’a Trobada por asistir-ie añada dezaga d’añada. Manimenos cal siñalar e agradexer á:
- Toz os que esen quiesto, pero no han puesto benir-ie ista añada.
- Toz e cadagún d’os ponens. Por os temas e por l’emplego cheneral de l’aragonés en as suyas presentazions. Ye d’acobaltar-ie a presenzia de chobens balors como María Garreta e Alex Pardos.
- Totas as artistas: Cristina, Kate, Teresa, por aber feito puyar o ran estetico (i etico) d’a Trobada. Á Kate Buil, antimás, por fer tan pinchos os cartels de totas as Trobadas d’Aragonés d’Alquezra.
- O Consello d’a Fabla, por a suya presenzia, autoridá e trayeutoria insustituyible en a esfensa de l’aragonés.
- Ra colla d’o Corrinche, por l’amistanza e porque astí bi son totas as añadas. - AEK, entidá organizadera d’a “korrika”, por conbidar-ie l’aragonés ta fer-lo más bistero, e por o escamallo d’aber-se-ne amanato t’Alquezra.
- Ra Escuela-refuchio d’Alquezra, por a suya acullita e por cudiar-nos tan bien toz os años.
- O Conzello d’Alquezra, por a suyo refirme fortal, aduya e asistenzia t’os autos d’a Trobada.
Á ra fin, a chenta zaguera rematata por o té de ralla que mos ufrió Rafel Vidaller, mos dixó a buena sapia d’a cuatrena Trobada d’Aragonés d’Alquezra d’a que marchemos toz con ganas de tornar-ie l’añada benién, antimás de con o ricuerdo bibo d’a olibereta alquezrana.
Agora ye l’inte !
Chinero de 2026.
BOMBOLÓN BUXO
Leyer o poema "Akelarre ta esfuriar os mals de l'aragonés"
-
Fa ya más d’ un par de semanas que yera-nos en a Trobada d’Alquezra e ya se ye asolato o camatón d’esperienzias positibas que estoi que bi t...
-
Bobóns, cholibetas, gripias e bruxetas. Yo te clamo, Bien u Mal ta esfuriar iste penar. Patetas se'n torna t'as casas, as tres pedre...
-
Bels parrafos d'a obra de Chuana Coscujuela leyitos por David, Bombolón Laminero
