viernes, 13 de febrero de 2026
PASTILLO U EMPANADICO¡¡¡¡ ¿ISTA YE A CUSTIÓN?
domingo, 1 de febrero de 2026
EN A NUEI ALUFRO UN GRAN TEYATRO
Me cuacarba bolar igual como as alicas,
Ta tener asinas ixe zielo azulenco ta yo solo.
Tamién quererba nadar como ros pexes,
E tener ta yo as más prefundas gorgas e galachos.
Alufro en a nuei a luna plena con güellos de bobón,
Chirmán soi d’o claberet que a ormino me clama,
E solo deseyo bolar en a escura nuei dica er,
Pos conoxco as guambras encara millor que a casa mía.
Con o lusco, o chigán parpiello d’o mundo
Amonico se zarra, igual como un telón de teyatro,
E tot ixo que pasa en a nuei ye o mesmo que un suenio:
A nuei ye o estato natural, pos estié antis que a luz.
A nuei ye más serena, sin a enluzernadera luz solar
Os nuestros güellos alufran o corazón más prefundamén,
E s’ubren as finestras d’os nuestros sentimientos,
E l’eterno abracar-se amoroso d’ombres e mullers
S’amuestra más plateramén entre istas oras.
Escuras oras an as almas solencas eras mesmas s’alufran
E barallan con as suyas basemias firiens,
Dica trobar en funda soledá a dulza paz de l’esprito.
No quiero albandonar o gran suenio d’a nuei,
Por ixo, en ubrir-se de maitín o gran parpiello
E enzetar una begata más atra eszena de teyatro,
Yo me’n boi buscando fuens por as arriadas,
Badinas d’auguas frescas an entregar o cuerpo espullato,
E zarrando os míos parpiellos igual como un chicot telón,
Quedar-me goyosamén soniando ta cutio entre as guambras.
POEMA 6 DE BASEMIAS D’UN CAMPASOLO
Fabián Castillo
jueves, 29 de enero de 2026
IV TROBADA D’ARAGONÉS D’ALQUEZRA. CHINERO DE 2026. CORONICA CURTA
Fa ya más d’ un par de semanas que yera-nos en a Trobada d’Alquezra e ya se ye asolato o camatón d’esperienzias positibas que estoi que bi teniemos toz.
A sensazión que atura ye a d’una Trobada más refirmata, más rica e más ubierta ta dembas no esclusibamén lingüísticas como son as meyoambientals e as soziolingüisticas en rilazión con atras luengas como l’euskera, antimás d’una presenzia artistica fortal. Tot ixo continando con a línia lingüistica e literaria en aragonés e arredol de l’aragonés con a que naxió; e con o buen ambién entre ra chen, o que alsegura un ochetibo alazetal: charrar en aragonés con uns e con atros.
O programa se desembolicó seguntes s’eba parato. Nomás calió cambiar o puesto de l’akelarre dende O Mullón ta un tresaire en acullidor rinconet d’Alquezra, porque con l’airera que feba en O Mullón no ese-nos puesto fer o fuego ta cremar-ie o poncho. Con tot e con ixo l’esconchuro cuentra os muitos mals de l’aragonés, composato e leyito por o Bombolón Borinero, tanimientres ardeba o poncho semontanés, estió una nobedá bien pincha d’a que caldrá fer un costumbre en a portalada d’as beniens Trobadas.
O biernes día 9 de chinero s’enzetó a Trobada con " Pirineu dinno”, con David Lorenz e Laura Martín, luitadors por a dinnidá d’a montaña.
O sabado 10 teniemos :
De maitín:
- Rematadura d’a esposizión “Charrar ta no callar” de Cristina Raso. Fotos artisticas e testos bien conchuntatos en l’aragonés sopre as luengas minorizatas. Portalada aparén en aragonés baixorribagorzano de Jorge Pueyo.
- Rematadura d’a esposizión de l’Atelier: “Paxentando ro fuego” de Kate Buil e “Paisaches de lana” de Teresa Abad. Arte e polideza de conchunta en as fotos de Kate i en as obras en lana de Teresa.
- “Inzendios forestals. Paisache y territorio” por Raúl Vicente, que zarraba o zerclo d’o lema “Cosirar a tierra, cosirar a vida”. Esperienzias profesionals e analís d’o contorniello sozial, ecolochico i economico d’os fuegos granizos de ué.
- “Monzón Notizias”. Curto ganador d’o Espiello 2025, por María Garreta (Asoziazión Querim). Frescura e simpatía con ninos aprendendo aragonés en Monzón.
- “L’aragonés en a “korrika” 2026”. Por Ane, Lurdes e Xabi, miembros d’ AEK. Amostranza, anbiesta soziolingüistica de l’euskera e promoción de l’euskera en a “korrika”, cursa chigán ta ra que estiaño ye conbidato l’aragonés con l’oczitano e o bretón.
- Bermú en o salón de plens d’o Conzello, conbidatos por l’Asoziazión Cultural d’Alquezra. Cal cuaternar a polideza, amplaria e solennidá d’ixe salón, con as suyas istoricas pinturas murals d’o sieglo dezigüeito.
De tardis:
- Presentazión literaria conchunta por Elena Chazal e Chuan de Fonz, con muita buena umor i en aragonés baixorribagorzano d’os suyos libros : respeutibamén, “Cuentos de la lluna nueva” e “Sobre tot no tomar mal. Historias sin solta ni volta”.
- “Charrando aragonés. A luenga aragonesa en a suya zona d’uso predominán”. Por Alex Pardos: rechira de calidá en l’aria soziolingüistica de l’aragonés.
De nueis:
- Borina con mosica aragonesa ufrita por o bogal punchadiscos “Rasmia” en l’ inte en o que a chen ya se relaxa dimpués d’o trachín d’o día.
O dominche 11 nos en fuemos ta Bierxe:
- Besita d’a ilesia romanica de San Fertús, con pinturas murals gotico-linials de muita calidá d’o sieglo XIII-XIV.
- Besita d’exemplars d’un molimento natural: a planda “Petrocoptis Guarensis”. Estió enfilata por a uellada saputa de Rafel Vidaller que mos lebó ta unas rallas ta beyer ixas alfayas. Rafel ye bombolón d’onor e taute d’o blog “Chiretas de Marisco”, que dende aquí recomendamos ta saper más d’o “Petrocoptis Guarensis” e d’atros intresans temas. Antimás, esplicazións cheolochicas adizionals d’o paisache de Guara e peña Falconera, por Pau Arbués que, como de perén, aduyan a capir o nuestro guallardo entorno natural.
En ista IV edizión d’a Trobada s’atorgó o títol de “Bombolona d’onor” a Alizia Castán, d’o Corrinche, que tomó o nombre de “Bombolona Calçotera”, fendo-li-ie a entrega d’un bombolonet de punto cusito en Alquezra. Bienplegata ta casa tuya, Alizia!
En l’alpartato d’agradeximientos no ixuplidamos a denguno d’entre toz os asistens, muitos d’os cuals ya fan parti d’o paisache d’a Trobada por asistir-ie añada dezaga d’añada. Manimenos cal siñalar e agradexer á:
- Toz os que esen quiesto, pero no han puesto benir-ie ista añada.
- Toz e cadagún d’os ponens. Por os temas e por l’emplego cheneral de l’aragonés en as suyas presentazions. Ye d’acobaltar-ie a presenzia de chobens balors como María Garreta e Alex Pardos.
- Totas as artistas: Cristina, Kate, Teresa, por aber feito puyar o ran estetico (i etico) d’a Trobada. Á Kate Buil, antimás, por fer tan pinchos os cartels de totas as Trobadas d’Aragonés d’Alquezra.
- O Consello d’a Fabla, por a suya presenzia, autoridá e trayeutoria insustituyible en a esfensa de l’aragonés.
- Ra colla d’o Corrinche, por l’amistanza e porque astí bi son totas as añadas. - AEK, entidá organizadera d’a “korrika”, por conbidar-ie l’aragonés ta fer-lo más bistero, e por o escamallo d’aber-se-ne amanato t’Alquezra.
- Ra Escuela-refuchio d’Alquezra, por a suya acullita e por cudiar-nos tan bien toz os años.
- O Conzello d’Alquezra, por a suyo refirme fortal, aduya e asistenzia t’os autos d’a Trobada.
Á ra fin, a chenta zaguera rematata por o té de ralla que mos ufrió Rafel Vidaller, mos dixó a buena sapia d’a cuatrena Trobada d’Aragonés d’Alquezra d’a que marchemos toz con ganas de tornar-ie l’añada benién, antimás de con o ricuerdo bibo d’a olibereta alquezrana.
Agora ye l’inte !
Chinero de 2026.
BOMBOLÓN BUXO
Leyer o poema "Akelarre ta esfuriar os mals de l'aragonés"
martes, 27 de enero de 2026
Akelarre ta esfuriar os mals de l'aragonés
miércoles, 24 de diciembre de 2025
martes, 23 de diciembre de 2025
lunes, 22 de diciembre de 2025
ANGRUZIOSO D’ESTAR TODAS AS COSAS
Me cuacarba biachar por o mío corazón, d’ascuitar-li
Mientres escosco una fanega d’almendras, pensar e repensar
A nuestra condizión d’umans, o nuestro destín esconoxito.
Iste esmolaticheras que m’alcuentro entre as almendras:
¿Parará cuenta d’a suya enreble esistenzia?
¿Talmén siga goyoso en a suya condizión d’inseuto?
¿Porqué yo soi o qué soi e no atra cosa cualsiquira?
¿Tendrán os animals igual como yo tantas basemias?
¡Qué a mia esenzia corporia s’esmicaze dica estar polbo,
E milentas de bolismas de yo s’espardan por l’eter
E cadaguna d’eras m’amuestre esferens esperenzias:
Asinas yo poderba estar madrilla en bella gorga,
E tamién poderba estar cardelina engarcholata.
Poderba estar fuella xuta en l’agüerro,
E poderba estar minglana batalera.
Serba tamién o chabalín que fuye d’a cazata,
E serba tamién moiziego amagato en a espelunga.
Serba talmén tabonero en bel forato,
E serba talmén esparbero aguaitador.
Poderba estar moscallón bomboloniando,
E poderba estar alaiga bolandera.
Poderba estar limaco esbarizoso,
E poderba estar gurrión de canalera.
A tardi me se pasa alufrando-me a morfuga,
Rechirando atras cosetas que yo podese estar,
E m’espiguardau tanto que a zena ye sin fer,
E a fanega d’as almendras sin rematar d’escoscar.
POEMA 8 DE BASEMIAS D’UN CAMPASOLOBOMBOLÓN RETABILLLADORGOYOSA NABIDÁ Á TOZ
lunes, 8 de diciembre de 2025
AS FALORDIAS DE ESOPO (71-75)
71 - o pescataire e os peches
Un pescataire en a suya barquilla tocaba ra flauta, creyendo que á o son d’a mosica benirban os peches, e que los prenerba con as mans; pero beyendo que os peches no feban güaire caso d’a mosica, chitó ro tresmallo en o mar e allora en sacó muitos de peches. Allora esclamó o pescataire dizindo:
-Ó pescatos mios, yo pensaba que busotros goyabaz con a mosica, pos he catau siempre que en salir de l’agua brincaz; pero conoxco agora que me tiene más probeito serbir-me d’o tresmallo que d’a flauta.
No proyeutes cosas nuebas, si te ba bien con as antigas. Siente pos o mío consello: as cosas que son inziertas, por ziertas no has de tener, porque no sapes si han d’estar.
72 - o pescataire e l’abucharda
Un cazataire paró as suyas flocadas ta cazar grudas, e agafó con era á una abucharda, a cuala beyendo-se presa, pediba á o cazataire que la soltase, pos era no yera gruda, sino abucharda, e li deziba:
-Cata que yo estoi d’as abes a más piadosa, pos no albandono á ro mío pai en a biellera.
O cazataire arreguindo-se li dizió:
-Bien repleco yo o que dizes; pero tú bolabas en compaña d’as grudas, que ocasionan muito mal en istos mons, conbiene pos que con eras amortes.
A compaña d’os güenos treballa por conserbar-la, a d’os malos dixar-la. Di-me con quí andas e te diziré quí yes.
73 - a rabosa e o choto
Habendo una rabosa cayito sin pensar en un pozo, e estando astí aturata por estar cualcosa altera a boquera, plegó un choto asetegato á o mesmo puesto, e pregunto-le si l’augua yera dulze e abundán. A rabosa li respulió asinas:
- Bacha amigo, porque ye tan güena l’augua, que no remata de fartar-se d’era á mia fonsera. Bachó ro choto, e lugo a rabosa salió d’o pozo estribando-se en a suya cuernamenta, e dixo a ro choto ficato e entollato en o pozo.
Beluns por no fenecer ers, pierden á atros. No ye de onrados pretender o suyo probeito e utilidá, causando incomodidá.
74 - l’alica e o bolaco
L’alica, bolando dende una peña muito altera, pilló e arrampló un masito d’un rabaño. Beyendo-lo o bolaco, querió fer o mesmo. Se metió á bolar con muita belozidá, e se dixó cayer sobre o carnero más gordenco d’o mesmo rabaño, ta lebar-se-lo igual como feba l’alica, pero enreligó as unglas con a lana e no podió salir d’allí. Allora corrió o pastor, l’engalzó, e tallando-le as alas, lis ne dio á uns mesaches ta chugar. Pregunto-le beluno:
-¿Qué paxaro yes? .
E o bolaco respulió:
-En cuanto á o mio esmo, estié alica, pero en cuanto á ras obras bolaco.
Denguno no debe fer o que no aduben os suyos alinios. Fe o que puedas, e no más, no reine en a tuya capeza bel barrenato atribimiento.
75 - o gallo e o mixino
O lión, rei d’os animals quereba amortar á o gallo, e dio ista encomienda á o mixino con as razons que li bochaban á ixo. Lugo enriste o mixino á o gallo, e li dize:
-Biene t’aquí gallo, has d’amortar.
-¿Por qué? --dizió ro gallo. Porque lebas cresta coronada, e isto ye cosa de reis, e no pas de basallos.
Dizió ro gallo:
-¿Qué alcaso yo me la he ponito?, si la m’ha dato a naturaleza, que culpa tiengo yo.
Quedó ro mixino combenzito por l’inte e dizió:
-Beste-ne, beste-ne.
No güaire tiempo abeba tornau as espaldas, lo clama atra begata:
-Biene t’aquí gallo, has d’amortar.
-¿Por qué?
–Porque tiens muitas mullers, e isto no ye bien bisto, cuan os demás animals no en tienen más que una.
-Dize o gallo:
- Qué culpa tiengo yo en ixo. Yo no las me busco, sino que las me dan ta moltiplicar más á costa de yo.
Quedó conbenzito ro mixino pero no pas goyoso, e d’aquí á cosa lo clama atra begata e o mesmo:
-Biene t’aquí gallo, has d’amortar.
E o gallo agora cualcosa carrañoso:
-¿E por qué?.
– Porqué debantas muito a boz e rebellas á os adormitos.
-¿Pos qué culpa bi ha en ixo—dize o gallo- ¿canto más d’o que ye menester? Antis bien o mío canto sirbe de reloch á os que han d’ir á treballar.
–Bien, marcha, marcha, li dize o mixino.
Pero cosa duró a quietú, pos li clamó atra begata, dizindo:
-Biene t’aquí gallo. ¿qué me quiers agora?
–qué has d’amortar. ¿y por qué?.
Aquí no bi ha más porqués, remató o mixino, sino porqué asinas lo queremos, e asinas amortó á o gallo.
¿Cualo ye o feito más bil? O no poder ofender e esbotar por poder. Ta fer mal e daño, nunca no mancan pretestos. Si á o poder se chunta a malinidá, denguno escapa.
-
Os domingos yeran día de torta. Remero as luengas ringleras que se feban en a carrera á canto d’a tabierna d’Emilio. De seguras bi eba más c...
-
Lo Meridiano Zero ye una convención que fita lo Mundo fisico e determina horarios e calandarios. Como travesa Aragón, bien poderbanos dicir ...
-
Ye una tardi d’a sanmiguelada. Ha plevito en o maitín. Ascape s’enzetará á vendemar. Astí bi soi yo, zarrando o cerclo en a bodega de casa...


.gif)