| Trobada 2026 |
Me cuacarba biachar por o mío corazón, d’ascuitar-li
Mientres escosco una fanega d’almendras, pensar e repensar
A nuestra condizión d’umans, o nuestro destín esconoxito.
Iste esmolaticheras que m’alcuentro entre as almendras:
¿Parará cuenta d’a suya enreble esistenzia?
¿Talmén siga goyoso en a suya condizión d’inseuto?
¿Porqué yo soi o qué soi e no atra cosa cualsiquira?
¿Tendrán os animals igual como yo tantas basemias?
¡Qué a mia esenzia corporia s’esmicaze dica estar polbo,
E milentas de bolismas de yo s’espardan por l’eter
E cadaguna d’eras m’amuestre esferens esperenzias:
Asinas yo poderba estar madrilla en bella gorga,
E tamién poderba estar cardelina engarcholata.
Poderba estar fuella xuta en l’agüerro,
E poderba estar minglana batalera.
Serba tamién o chabalín que fuye d’a cazata,
E serba tamién moiziego amagato en a espelunga.
Serba talmén tabonero en bel forato,
E serba talmén esparbero aguaitador.
Poderba estar moscallón bomboloniando,
E poderba estar alaiga bolandera.
Poderba estar limaco esbarizoso,
E poderba estar gurrión de canalera.
A tardi me se pasa alufrando-me a morfuga,
Rechirando atras cosetas que yo podese estar,
E m’espiguardau tanto que a zena ye sin fer,
E a fanega d’as almendras sin rematar d’escoscar.
POEMA 8 DE BASEMIAS D’UN CAMPASOLOBOMBOLÓN RETABILLLADORGOYOSA NABIDÁ Á TOZ
71 - o pescataire e os peches
Un pescataire en a suya barquilla tocaba ra flauta, creyendo que á o son d’a mosica benirban os peches, e que los prenerba con as mans; pero beyendo que os peches no feban güaire caso d’a mosica, chitó ro tresmallo en o mar e allora en sacó muitos de peches. Allora esclamó o pescataire dizindo:
-Ó pescatos mios, yo pensaba que busotros goyabaz con a mosica, pos he catau siempre que en salir de l’agua brincaz; pero conoxco agora que me tiene más probeito serbir-me d’o tresmallo que d’a flauta.
No proyeutes cosas nuebas, si te ba bien con as antigas. Siente pos o mío consello: as cosas que son inziertas, por ziertas no has de tener, porque no sapes si han d’estar.
72 - o pescataire e l’abucharda
Un cazataire paró as suyas flocadas ta cazar grudas, e agafó con era á una abucharda, a cuala beyendo-se presa, pediba á o cazataire que la soltase, pos era no yera gruda, sino abucharda, e li deziba:
-Cata que yo estoi d’as abes a más piadosa, pos no albandono á ro mío pai en a biellera.
O cazataire arreguindo-se li dizió:
-Bien repleco yo o que dizes; pero tú bolabas en compaña d’as grudas, que ocasionan muito mal en istos mons, conbiene pos que con eras amortes.
A compaña d’os güenos treballa por conserbar-la, a d’os malos dixar-la. Di-me con quí andas e te diziré quí yes.
73 - a rabosa e o choto
Habendo una rabosa cayito sin pensar en un pozo, e estando astí aturata por estar cualcosa altera a boquera, plegó un choto asetegato á o mesmo puesto, e pregunto-le si l’augua yera dulze e abundán. A rabosa li respulió asinas:
- Bacha amigo, porque ye tan güena l’augua, que no remata de fartar-se d’era á mia fonsera. Bachó ro choto, e lugo a rabosa salió d’o pozo estribando-se en a suya cuernamenta, e dixo a ro choto ficato e entollato en o pozo.
Beluns por no fenecer ers, pierden á atros. No ye de onrados pretender o suyo probeito e utilidá, causando incomodidá.
74 - l’alica e o bolaco
L’alica, bolando dende una peña muito altera, pilló e arrampló un masito d’un rabaño. Beyendo-lo o bolaco, querió fer o mesmo. Se metió á bolar con muita belozidá, e se dixó cayer sobre o carnero más gordenco d’o mesmo rabaño, ta lebar-se-lo igual como feba l’alica, pero enreligó as unglas con a lana e no podió salir d’allí. Allora corrió o pastor, l’engalzó, e tallando-le as alas, lis ne dio á uns mesaches ta chugar. Pregunto-le beluno:
-¿Qué paxaro yes? .
E o bolaco respulió:
-En cuanto á o mio esmo, estié alica, pero en cuanto á ras obras bolaco.
Denguno no debe fer o que no aduben os suyos alinios. Fe o que puedas, e no más, no reine en a tuya capeza bel barrenato atribimiento.
75 - o gallo e o mixino
O lión, rei d’os animals quereba amortar á o gallo, e dio ista encomienda á o mixino con as razons que li bochaban á ixo. Lugo enriste o mixino á o gallo, e li dize:
-Biene t’aquí gallo, has d’amortar.
-¿Por qué? --dizió ro gallo. Porque lebas cresta coronada, e isto ye cosa de reis, e no pas de basallos.
Dizió ro gallo:
-¿Qué alcaso yo me la he ponito?, si la m’ha dato a naturaleza, que culpa tiengo yo.
Quedó ro mixino combenzito por l’inte e dizió:
-Beste-ne, beste-ne.
No güaire tiempo abeba tornau as espaldas, lo clama atra begata:
-Biene t’aquí gallo, has d’amortar.
-¿Por qué?
–Porque tiens muitas mullers, e isto no ye bien bisto, cuan os demás animals no en tienen más que una.
-Dize o gallo:
- Qué culpa tiengo yo en ixo. Yo no las me busco, sino que las me dan ta moltiplicar más á costa de yo.
Quedó conbenzito ro mixino pero no pas goyoso, e d’aquí á cosa lo clama atra begata e o mesmo:
-Biene t’aquí gallo, has d’amortar.
E o gallo agora cualcosa carrañoso:
-¿E por qué?.
– Porqué debantas muito a boz e rebellas á os adormitos.
-¿Pos qué culpa bi ha en ixo—dize o gallo- ¿canto más d’o que ye menester? Antis bien o mío canto sirbe de reloch á os que han d’ir á treballar.
–Bien, marcha, marcha, li dize o mixino.
Pero cosa duró a quietú, pos li clamó atra begata, dizindo:
-Biene t’aquí gallo. ¿qué me quiers agora?
–qué has d’amortar. ¿y por qué?.
Aquí no bi ha más porqués, remató o mixino, sino porqué asinas lo queremos, e asinas amortó á o gallo.
¿Cualo ye o feito más bil? O no poder ofender e esbotar por poder. Ta fer mal e daño, nunca no mancan pretestos. Si á o poder se chunta a malinidá, denguno escapa.
E un día esclaté u naxié, un día sintié
Un esclatito dolorenco y enzegadero,
E n’a mía incapablidá un gran planto
S’apoderó de tot o que yo yera e berrunté
Que ixo yera o escomenzipio d’a fin.
Pero fue escubrindo luzes e morisquetas e suenios,
E lunas de plata e cálidos maitins e sols
Doratos e brempas zaga os chinipros berdes.
Flamas e amors en tardis de berano,
Ríos de plata entre molsas e arainas de colors,
Rampallos de zielo e nafras dolorencas,
Auguas claras de manantíos inrematables
E negros manantíos de bin en os truxals.
Mosicas zelestials con dulzismas bozes,
E parolas debinas cantatas por os poetas.
Pasions de l’alma chobenil emplita de goyo,
E besos e cantas d’o reiseñor inamorato.
Os eternos chuegos, a sinfinidá d’o Tiempo,
Os orichens trafucatos e bremposos e a no-cosa,
A no-cosa rodiando-lo tot.
Pero drento d’ixa no-cosa yera l’ombre,
L’ombre como un tot en o mundo.
E dimpués d’aber conoxito á l’ombre,
Una permenadura s’apoderó de yo.
Poema 2 de BASEMIAS D’UN CAMPASOLO
BOMBOLÓN RETABILLADOR
Dinantes de beyer as luzes e as brempas, yo abitaba quedo
En a mía estreita bambolla acuosa e de pando medro,
E me sentiba bien.
O Tiempo no esistiba pas e yo reposaba, folgaba
En ixas auguas tibias e quedas, igual como nabata
Amanata á espuenda serena e solanera.
Yera a mía mosica a remor d’aquers caldos
Rozando as parez d’a matriquera,
Os muitos lecos que sentiba lexanos e diferens.
E yo á begatas flotaba e me rechumbelaba,
Grazias á un bandeyo que yera un berruntar as ondas,
E me sentiba prou bien.
Á begatas, en o mas calmudo d’a mía esistenzia,
Cualcosa estorbaba ra mía quietú e m’empentaba,
Yera una sensación estrania, un mundo paralelo,
E una permenadura s’apoderó de yo:
Bibiba en cualcosa e tamién en a no-cosa,
E ya no podié reposar más en aquer leito acuoso.
Aquers lecos m’enxordaban cada begata con más rasmia,
Igual como charradas inrematables e mormosteyos
Que yeran un berruntar aires e tronadas.
O mío mundo acuosa m’afogaba,
E una permenadura s’apoderó de yo.
Poema 1 de BASEMIAS D’UN CAMPASOLO
BOMBOLÓN RETABILLADOR
Os primers días d’o mes d’aborral s’adedican t’os que ya se’n fuoron, con zelebrazions esferens seguntes as culturas e os tiempos. Tot cambea, como de firme lo ha feito ista fiesta añal en as zagueras decadas, engaronatos como semos por a onda atlantica d’a cultura americana e Halloween.
En o Semontano a tradizión oral chira en istas calendatas arredol d’ as almetas e os totons, protagonistas prenzipals d’a “nuei d’almetas”.
As almetas dondean con una bela en cada mano e sayas blancas. Ta aduyarlas en o suyo camín se feban orazions, toques de campanas e lifaras con chodigas. Pero sobre tot se meteban perén carabazas buedas en as que se retallaban os uellos o naso e a boca, foratos por an surtiba a luz d’a bela se que bi ficaba aintro, de nueis, como ye de dar. Iste rito semontanés no ye importato con a resta de zelebrazions de Halloween, sino que ye autoctono, e de radiz zelta u puestar de radiz romana en o Mediterranio de cultura no zelta como ye o nuestro causo, alazetato en os farols sepulcrals romanos u feralia lucem. Si bella begata tos amanaz ta Sarlat-la- Canéda en Aquitania podrez almirar a suya “linterna d’os muertos”, que feita en piedra, en estilo romanico en o canto d’o zimenterio, tiene o mesmo esclusibo fin: alumbrar as almetas d’os defuntos á trabiés d’a luz que surte por as suyas finestras.
Os totons son guardians d’o zimenterio que leban sayons, pero istos pantasmas campan nomás con un zirio e tienen un caraúter muito más negatibo que as almetas, fendo por ixo más medrana que aqueras. Asinas, á ras presonas que no fan soziedá se gosa clamar-las “totons”. Rilazionato con iste bocable trobamos : “tutón”, “entutar-se”, “entutau u entutato”, “fer o totón” e “totoniar” fendo referenzia á o feito d’estar u bibir escondito e sin rilazión sozial.
Bi ha buena cosa de rilatos d’acontezíus con as almetas, como que diz que d’una zarpadeta de chodigas amanixeban deseparatas tantas como misas amenistaban que lis en ofrexesen.
Por atro costato, cuan se mataba bella arrés (craba u uella) gosaba tirar-se a suya “almeta” t’os esteños, en os que se quedaba apegata. Se feba serbir ta ixo a punteta d’o esternón, que anatomicamén ye l’apendize xifoides. En Benás, seguntes rechistra Andolz, se clamaba “almeta del paripau”, sin que, ta yo lo menos, aparixca platero o sinificato de “paripau”.
Antiparti, rechistra Mostolay que o día de Toz os Santos se feban unas tortas chicotas, clamatas tamién “almetas”.
Remero bien en a mía nineza as carabazas -calaberas que ficaba-nos en puestos escuros de nueis. A fuen yera uno d’os preferitos, por a escureldá e porque de seguras que bi acudirba ra chen a escar augua, cuan no bi’n eba corrién.
Dimpués, en a telebisión de blanco e niero, empezipioron con a turruntera añal de “Don Juan Tenorio”, obra que nunca no se fartaban de chitar-la, tanimientres que nusatros sí de beyer-la.
Á ra fin plegó Halloween, que a suya estetica de “zoombies”, mesmo sendo estrania ta ra nuestra cultura tradizional, ye firme arradigata en as nuebas chenerazions. Con Halloween, en un biache de “tornachira”, son ritornatas t’a Europa as carabazas iluminatas que surtindo dende Irlanda e Ingalaterra eban plegau t’os U.S.A.
Ye de siñalar que en Raiquero-Alquezra encara zelebran a “nuei d’almetas” con almetas, totons e carabazas iluminatas, albirtiendo á os besitans que “ixo no ye Halloween” e agradexendo-lis que no i baigan disfrazatos.
Cal adempribiar os nuebos costumbres, pero ixo sí, deixando bien platero que as carabazas iluminatas, encara que no esclusibamén, son nuestras e aquí bi yeran muitismo antis de plegar Halloween. Con tot e con ixo, ye de dar que con Halloween as carabazas-calaberas tienen muitas más probalidaz de continar esistindo.
Aborral de 2025.
BOMBOLÓN BUXO
Bi ha diyas que cuan chitas pie a tierra ya sapes que será uno d’ixos que si poderbas quedar-te encadata en o leito… cuanto millor¡¡ yes atrallata de tota ra semana treballando, gota ganas de cosa, de treballar menos. Fas un poder, mueves, a ducha li da un empentón á o tuyo esmo, paras o desayuno ta beyer si retabillas una mica de rasmia, poca ye¡¡ que l’imos a fer¡
Malin malián… a chornada enanta lentisma, no remata mai. A ra fin plega t’a suya fin, ya yera ora¡ Ya se beye o mundo d’otra traza… A cabeza prexina en a birolla que ye parata en a mesa, o cuerpo en escansar-se, en a suya luita ye a capeza a que mete un poquer de talento a o diya. De primeras minchar e dimpués a escansar bel rater, encara que seiga chicote.
Cuán prexinas que o diya mai se tornará millor, continas eslomada, no pues mober-te, o esmo ye por o solero… Claman por o telefono … -An paras? -En o leito soi?... -Muebe¡¡¡. -No me lleban as garras?´. -No floras¡¡, quiés mober ¡¡¡ que cal fer ganas ta ista nuei¡¡ calerba ir ie t’o conzierto¡¡¡. -Ye berdá …¡¡¡ a más ye á canto casa¡ ala pués imos¡¡ aguarda-me¡¡.
Sin parar cuenta de cosa a ras ueito d’a tardi ya semos n’o conzierto. Chiquetas¡¡¡ que bueno ye iste zagalón, Sergi Estellá, se clama, mayestro d’a mosica, Buenafuente en “Futuro imperfecto” como mosico lo’n tiene, fa ras suyas guitarras, con latas, escobas, fustas de palés… e cualsiquiera que toca millor se siente. O buen orache fa buen estar¡ Buena compañía… Buena mosica.. a ra fin s’apañau o diya.
O diya remata miutismo millor qu’encomenzipió, a mosica ye a millor medezina d’o esmo. Cuan pior yes ¡¡¡ o millor ye ascuitar mosica¡ Os mosicos son os medicos d’o esmo¡ cal cudiar-los, empentar-los, aduyar-los, bosar os suyos conciertos. A MOSICA YE, A MEDEZINA D’O ESMO¡
![]() |
| Sergi Estellá |
66 - O PIN E O MATULLO
Un pin muito fermoso e altero, estando amán d’un matullo con embefia li diziba: --¡ Ó que fiera qu’estas ¡, ni tiens disposizión ninguna, en berdá no yes dinna d’estar amán de yo, ni debes partizipar d’a mía brempa; porque yo estoi altero, gran e dreito, que cuasi plego t’as boiras; de suerte que sirbo t ara costruzión d’as casas e de nabios, e ta muitas atrás cosas. O matullo respulió: --Tú estás muito satisfeito d’a tuya polideza, e menosprezias á os atros; pero bendrá tiempo en o que te tallarán as brancas, e perderás a güallardia e pompudez d’a que goyas.
67 - O LIÓN, O TORO E O CHOTO
68 - CHÚPITER E A MONA
69 - O MIXINO E OS XORIGUÉS
70 - A RABOSA E A BARZA
Una rabosa encorrida por os cans, s’acubiló drento d’un barzal. Pero cuan era sintió que as punchas d’a barza li feban muito mal, dizió entre sí: --Ay, desgraziada de yo. Yo he beniu á ampararme en una endina. Ista me fará redamar más sangre que os cans que m’encorreban.
61 - o nabesán e o pigüeler
62 - o lión e a craba
63 - a mona e os suyos fillos
64 - o labriego e o toro
65 - a cuerbeta asetegata
56 - os gallos e o perdigacho
57 - a tronada e a olla
58 - o xorigué e o mixino
60 - o toro e o xorigué